Op groene stroom door de woestijn
Lees ook Eerste elektrische Dakar-buggy gaat als een speer op Sync.nl
Reserveonderdelen uit de printer
Verven tegen infecties
Goud - Een onmisbaar metaal
|
Riser 46 - december 2011
-Climb&Fly -Cobrastart door acroster Anthony Green -D-baggen in Ölüdeniz -Interview met Oliver Guenay: "Paragliding is inspiratie" -Groundhandling: de Max Methode Download hier Riser nr 46. 'Paragliding is inspiratie'
Nobelprijs voor oneindige mozaïeken van atomen
Koolstof - zeldzaam gewoon materiaal
|
De eerste twee weken van januari racen traditiegetrouw bijna tweehonderd voertuigen door de woestijn in 's werelds bekendste rally, de Dakar. De snelste man van Nederland, Tim Coronel, rijdt al voor de vijfde keer mee, in zijn eentje in een speciaal geprepareerde buggy. Hij bereidt zich voor op een nog spectaculairder toer: volgend jaar doet hij mee in een volledig elektrisch aangedreven buggy. Veel van de innovaties die nodig zijn om dat te volbrengen worden nu al getest.
3D-printen is hot. De fablabs waar je produkten uit een 3D-printer kan laten maken schieten als paddenstoelen uit de grond. Met een digitaal ontwerp print je zo een auto-onderdeel of stuk speelgoed uit. Liever thuis aan de slag? Dat kan. Zelfbouwpakketten van deze apparaten bestel je voor rond de duizend euro. Serieuze toepassingen zijn er ook. De medische wereld is al ver gevorderd in het ontwikkelen van geprinte, levende reserveonderdelen voor het menselijk lichaam.
Ziekenhuizen worstelen met aggressieve bacteriën die ook nog eens resistent worden tegen antibiotica. Een oplossing ligt misschien in het gebruik van antibacteriële coatings. Daarin lopen we hier nog achter, maar Nederlandse bedrijven timmeren aan de weg.
Voor zo'n bekend element is er maar weinig van. De hele wereldvoorraad goud past makkelijk in vier Olympische zwembaden. Al eeuwenlang zoeken alchemisten naar de Steen der Wijzen om goud uit lood en andere elementen te maken. Dat is nog niemand gelukt, en dat is maar goed ook want dan was de waarde van goud zeker gedaald. Het was dan onmogelijk geworden om het als onderpand voor ons dagelijkse geldverkeer te gebruiken. Ook gouden sieraden hadden weinig waarde meer, ondanks de bijzondere glimmend gele kleur. Goud kun je niet maken behalve door een kernreactie. We delven het uit goudaderen en goudmijnen. Daar is een prijskaartje aan verbonden: voor een gouden ring van tien gram komt 18.000 kilo afval vrij. Het probleem is dat goud erg onreactief is. Het lost alleen op in aggressieve middelen zoals het sterke zuur koningswater en cyanide-oplossingen. Daarmee wordt gouderts gezuiverd. Toch heeft het element ook zijn goede kanten. Wetenschappers ontdekken steeds meer toepassingen in de geneeskunde. Goudverbindingen zijn effectief tegen reumatoide artritis. Nanobolletjes van goud kunnen ook als drager dienen voor kankermedicijnen. Ze leveren het geneesmiddel netjes bij de tumorcellen af, waar het zijn werk kan doen. Nederlands onderzoek laat zien dat minuscule goudstaafjes ook zelf tumoren kunnen vernietigen als je ze sterk verhit.
In deze uitgave onder andere:
Piloot en auteur Oliver Guenay bracht dit jaar zijn nieuwe gids 'Best flying sites of the Alps' op de markt. De eerdere Duitstalige vlieggidsen 'Schönste fluggebiete....' zijn al jaren een begrip. Wie is de man achter deze boeken?
De Israëlische kristaldeskundige Daniel Shechtman heeft vandaag de Nobelprijs voor Chemie gekregen. Shechtman ontdekte begin jaren tachtig dat er niet alleen kristallen bestaan waarin de atomen in een steeds terugkerend patroon geordend zijn, maar dat er vormen zijn met een oneindig patroon zonder herhaling. Deze patronen zijn bekend van Middeleeuwse arabische mozaieken. De ontdekking van deze quasikristallen zette de fundamentele principes van de kristallografie op zijn kop.
Koolstof is zo'n gewoon en vertrouwd element dat je haast zou vergeten hoe bijzonder het is. We eten het dagelijks, ademen het uit en voeren het aan de auto, de planten en de huisdieren. Als onderdeel van DNA bepaalt het onze eigenschappen. We kunnen ermee lezen en schrijven, als het ware. Maar waarom koolstof? Er zijn meer dan honderd elementen bekend. Koolstof is niet het lichtste, zwaarste of meest overvloedige op aarde of in het universum. Eerder een middenmoter. Het kan een binding aangaan met vier buren, maar ook daarin is het niet uniek. Het bestaat in diverse vormen, waarvan grafiet en diamant de bekendste zijn. Maar ook andere elementen hebben verschillende verschijningsvormen. Wel vormt koolstof de grootste verscheidenheid aan moleculen in combinatie met andere elementen, van heel kleine zoals koolstofmonoxide tot enorm grote zoals DNA en andere polymeren. Er zijn miljoenen koolstofverbindingen bekend, waarvan het overgrote deel organisch is. Cruciaal voor het vormen van deze complexe bindingen is de manier waarop de elektronen de kern van een koolstofatoom omringen. Het resultaat is bijvoorbeeld een bijzonder materiaal als grafeen, een plat molecuul van slechts één atoom dik. Theoretici geloofden dat grafeen niet in werkelijkheid kon bestaan, maar twee Russische onderzoekers bewezen het tegendeel – onder andere op hun lab in Nijmegen. Ze wonnen er in 2010 de Nobelprijs mee.